ΜΟΥΣΕΙΟ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ ΧΑΜΠΗ

Contact | info@printmaking.cy

Τεχνικές Χαρακτικής

Υψιτυπία:

Τυπώνονται τα σημεία που εξέχουν από την πλάκα (τα αχάρακτα). Χαράσσοντας ο καλλιτέχνης αφαιρεί από την επιφάνεια τα σημεία που θέλει να βγουν άσπρα. Η παράσταση τυπώνεται αντίστροφα. Ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία η ξυλογραφία, η χάραξη σε πέτρα (πετρογραφία) και η λινογραφία.

Ξυλογραφία:

Η χάραξη γίνεται είτε σε μια πλάκα από πλάγιο ξύλο (το ξύλο που είναι κομμένο στην κατεύθυνση του κορμού) ή κόντραπλακε (εκτύπωση είτε με το χέρι είτε σε πιεστήριο), είτε σε μια πλάκα από όρθιο ξύλο (η φέτα κομμένη κατά πλάτος του κορμού) (εκτύπωση σε πιεστήριο). Τα εργαλεία είναι τα κοπίδια και οι γούζες για το πλάγιο ξύλο, και τα καλέμια για το όρθιο ξύλο.

Χάραξη σε πέτρα / Πετρογραφία:

Η τεχνική είναι η ίδια με την τεχνική της ξυλογραφίας.

Λινογραφία:

Το σχέδιο χαράσσεται σε μια μήτρα από πλαστικό υλικό (λινόλεουμ). Η τεχνική είναι η ίδια με την τεχνική της ξυλογραφίας. Τα εργαλεία είναι τα κοπίδια και οι γούζες. Εκτύπωση είτε με το χέρι είτε σε πιεστήριο.

Βαθυτυπία:

Τυπώνονται τα σημεία που εισέχουν στην πλάκα, δηλαδή που χαράχτηκαν. Στην βαθυτυπία το μελάνι μπαίνει μέσα στα αυλάκια και τα κοιλώματα που χαράχτηκαν στη συνήθως μεταλλική πλάκα και σκουπίζεται προσεκτικά η επιφάνεια της. Η χάραξη της εικόνας δημιουργείται με τη βοήθεια μηχανικών μέσων (βελονογραφία, χαλκογραφία με καλέμι, ξεστή χαλκογραφία….) ή χημικών μέσων (οξυγραφία, τονική οξυγραφία…). Η παράσταση τυπώνεται αντίστροφα. Ανήκουν σε αυτή την κατηγορία διάφορες μέθοδοι. Η εκτύπωση γίνεται πάντα σε πιεστήριο.

Βελονογραφία / Ξηρή βελόνα:

Μηχανική μέθοδος. Ο χαράκτης χρησιμοποιεί σαν βασικό εργαλείο τη βελόνα, που ”γρατσουνίζει” τη μεταλλική πλάκα.

Χαλκογραφία με καλέμι:

Μηχανική μέθοδος. Η πλάκα χαράσσεται με το καλέμι και το πολύγραμμο καλέμι.

Ξεστή χαλκογραφία:

Μηχανική μέθοδος. Η μεταλλική λεία επιφάνεια της πλάκας τραχύνεται με ειδικό εργαλείο (αν τότε η πλάκα μελανωθεί, το μελάνι θα μπει στις αμέτρητες κουκίδες και το χαρτί θα τυπωθεί μαύρο). Ύστερα με ένα ξυστήρα η πλάκα ξύνεται: με ελαφρύ ξύσιμο, θα γίνουν διαβαθμίσεις του μαύρου, με το έντονο διαβαθμίσεις του άσπρου. Λειαίνεται εντελώς η πλάκα για το καθαρό άσπρο.

Οξυγραφία / Γραμμική Οξυγραφία:

Χημική μέθοδος. Η μεταλλική (χάλκινη, τσίγκινη ή ατσαλένια) πλάκα καλύπτεται με ειδικό βερνίκι, που ξύνεται με βελόνες. Ύστερα τα απογυμνωμένα σημεία της χαράσσονται χημικά από το οξύ μέσα στο οποίο βυθίζεται. Η οξείδωση επαναλαμβάνεται όσες φορές το θέλει ο χαράκτης, για να πετύχει πιο βαθιές χαράξεις που θα τυπωθούν πιο μαύρες. Κάθε φορά κάποια σημεία καλύπτονται με βερνίκι, για να σταματήσει η οξείδωση ώστε να μείνουν λιγότερο μελανωμένα τα αυλάκια. Σε όλες τις χημικές μεθόδους, η πλάκα καθαρίζεται από το βερνίκι και μελανώνεται.

Ακουατίντα / Τονική οξυγραφία:

Χημική μέθοδος. Η πλάκα πουδράρεται με κόκκους κολοφωνίου, που δεν διαβρώνονται από το οξύ. Θερμαινόμενοι, οι κόκκοι κολλούν στην επιφάνειά της, αφήνοντας απροστάτευτα τα μικροσκοπικά σημεία μεταξύ τους. Η πλάκα βυθίζεται στο οξύ, που οξειδώνει αυτά τα σημεία. Καλύπτοντας με βερνίκι και βυθίζοντας επανειλημμένα την πλάκα στο οξύ, ο χαράκτης μπορεί να πετύχει τονικές διαβαθμίσεις.

Μαλακό βερνίκι:

Χημική μέθοδος. Ο χαράκτης απλώνει ένα μαλακό μείγμα βερνικιών στην επιφάνεια της ζεσταμένης πλάκας. Ύστερα τοποθετεί στην πλάκα ένα λεπτό χαρτί, και με σκληρό κραγιόνι ο χαράκτης σχεδιάζει τις παραστάσεις. Η πίεση που ασκεί με το κραγιόνι κάνει το χαρτί να κολλήσει στο βερνίκι. Με αυτό τον τρόπο, το σχέδιο αποτυπώνεται στην πλάκα τα σημεία όπου το βερνίκι κόλλησε στο χαρτί. Βυθισμένη στο οξύ, η πλάκα οξειδώνεται στα ακάλυπτα σημεία της. Χρησιμοποιείται αυτή η μέθοδος και για πιστή μεταφορά πραγματικών αντικειμένων με ελάχιστο πάχος, που τοποθετούνται πάνω στην πλάκα.

Χαλκογραφία μελάνι και ζάχαρη:

Χημική μέθοδος. Με ένα παχύρρευστο μείγμα σινικής μελάνης με ζάχαρη η παράσταση ζωγραφίζεται στην επιφάνεια με πινέλο ή πενάκι. Ύστερα όλη η πλάκα σκεπάζεται με λεπτό στρώμα βερνικιού. Η στεγνή πλάκα βυθίζεται στο ζεστό νερό που διαλύει το μείγμα ζάχαρης και μελανιού κι απελευθερώνει την επιφάνεια του μετάλλου από το βερνίκι στα σημεία όπου υπάρχει το σχέδιο. Ακολουθεί μια σύντομη οξείδωση.

Ανάγλυφο (τυφλό τύπωμα):

Δεν πρόκειται για τεχνική χαρακτικής, αλλά τυπώματος: η χαραγμένη πλάκα τυπώνεται με πολλή πίεση χωρίς μελάνι.

Χάραξη σε φωτοπολυμερική πλάκα:

Μη τοξική χημική μέθοδος. Συνήθως μετά τη δημιουργία ενός φόντου ακουατίντας, τοποθετείται πάνω σε μεταλλική πλάκα με στρώμα φωτοευαίσθητου μείγματος μια μαυρόσπρη εικόνα (σχέδιο, μαυρόασπρη φωτογραφία σε διαφανές φιλμ). Το σύνολο εκτίθεται στον ήλιο. Η πλάκα μπορεί να τυπωθεί υψιτυπία ή/και βαθυτυπία.

Κολλαγραφία:

Μια μεταλλική πλάκα καλύπτεται με κόλλα, και πάνω τοποθετούνται ελαφρώς ανάγλυφα αντικείμενα, τα οποία κολλούνται με γόμμα στην πλάκα. Η πλάκα μπορεί να μελανωθεί υψιτυπία ή/και βαθυτυπία.

Επιπεδοτυπία:

Η παράσταση είναι σχεδιασμένη ή/και ζωγραφισμένη στην πλάκα. Τα σημεία που θα τυπωθούν και αυτά που δεν θα τυπωθούν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Η παράσταση τυπώνεται αντίστροφα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν η λιθογραφία και η μονοτυπία.

Λιθογραφία:

Η λιθογραφία βασίζεται στη χημική αντίδραση του λίπους και του νερού. Όπου υπάρχει λίπος, η πέτρα δέχεται το λιπαρό μελάνι εκτύπωσης, αλλά όπου δεν υπάρχει λίπος και είναι υγρή η πλάκα δεν δέχεται το εκτυπωτικό μελάνι. Διαδοχικά ο χαράκτης σχεδιάζει το έργο του πάνω σε μια πέτρα (ασβεστόλιθο) με λιπαρό μολύβι ή χημικό μελάνι, στερεώνει το σχέδιο με διάλυμα αραβικής γόμας σε νερό και νιτρικού οξέος, βρέχει την πλάκα με νερό. Το λίπος του σχεδίου το νερό, το οποίο μπαίνει στα μη σχεδιασμέναα σημεία. Το σχέδιο μόνο δέχεται το λιπαρό εκτυπωτικό μελάνι εκτύπωσης.

Μονοτυπία:

“Ζωγραφική” τεχνική. Ο καλλιτέχνης ζωγραφίζει πάνω σε μια μεταλλική ή πλαστική ή γυάλινη πλάκα, με μπογιές. Τυπώνει αμέσως. Ένα μόνο αντίτυπο μπορεί να τυπωθεί καθαρά. Δε λέγεται μονοτυπία ένα χαρακτικό οποιασδήποτε τεχνικής, όταν η εκτύπωση γίνεται μόνο για ένα αντίτυπο.

Διατυπία:

Η μήτρα δεν είναι χαραγμένη. Το μελάνι περνάει μέσα από τα ανοικτά σημεία της μήτρας στο χαρτί τοποθετημένο κάτω από τη μήτρα. Η παράσταση δεν τυπώνεται αντίστροφα. Ανήκουν σε αυτή την κατηγορία παλιές τεχνικές με στένσιλ και η μεταξοτυπία.

Διατυπία με στένσιλ:

Παραδοσιακή μέθοδος για διακόσμηση υφασμάτων στην Ιαπωνιία και άλλες χώρες, από την αρχαιότητα.

Μεταξοτυπία:

Το μελάνι περνάει μέσα από μια ειδική γάζα (αρχικά από μετάξι), τεντωμένη σε τελάρο και επεξεργασμένη για να τυπωθεί η παράσταση, δηλαδή τα σημεία όπου οι πόροι της γάζας είναι ανοικτοί. Στα άλλα σημεία, τα οποία προορίζονται να μην τυπωθούν, οι πόροι κλείνονται με διάφορες μεθόδους.

Ψηφιακή χαρακτική:

Μπορεί να θεωρηθεί αυθεντικό χαρακτικό το ψηφιακό έργο το οποίο επινοήθηκε για να γίνει ψηφιακό. Η παράσταση πρέπει να είναι δημιουργία του καλλιτέχνη. Ο υπολογιστής θεωρείται ως η μήτρα από την οποία τυπώνονται τα αντίτυπα, τα οποία πρέπει να είναι περιορισμένα, τυπωμένα σε ειδικό εκτυπωτή, με ειδικό χαρτί και ειδικά μελάνια.